Dışarıya Bakmanın Cesareti

 Bize yıllardır tekrar edilen bir öğüt var: “Kendine dön, içine dön, kendini bul.” Sosyal medyada, kişisel gelişim kitaplarında, podcast'lerde hep aynı çağrıyı duyuyoruz. Sanki insan, kendi içine dönüp de bir “öz”e ulaşabilirse huzura kavuşacakmış gibi. Ama ne gariptir, bu bitmek bilmeyen içe dönüş telkini çoğu zaman insanı, kendi karanlığında oyalanan, hatta orada çürüyen bir figüre dönüştürüyor.

Oysa hayat, yalnızca içimizde olup biten bir şey değil. Biz sandığımızdan daha az “birey”iz belki de; daha çok ilişkilerimizin, sokakta rastladığımız insanların, bize dokunan kelimelerin, harflerin toplamıyız. Ayağımızı yere sağlam bastıran şey, içimize bakmaktan çok dışarıyla kurduğumuz bağın niteliği.

Bu bağlamda Into the Wild filmi benim için çok temel bir anlatı. Christopher McCandless, yani “Alexander Supertramp”, sistemin yüklediği tüm etiketleri silkeleyerek yola çıkan bir genç. Parayı, diplomayı, ailesini, geçmişini ardında bırakıyor ve Alaska’nın vahşi doğasında tek başına bir yaşama doğru ilerliyor. İlk bakışta bu, tamamen içsel bir keşfin hikâyesi gibi görünüyor. Ama dikkatle izleyince fark ediliyor ki onun yolculuğu aslında dışarıya açılmanın, temas etmenin, hayata dokunmanın öyküsü.

Chris, yalnızca doğaya değil, yolda karşılaştığı insanlara da kendini açıyor. Yaşlı çiftçiler, hippiler, yalnız bir adam, çocuklar… Hepsi onun için birer durak değil; birer aynaya dönüşüyor. Kendini yalnızca kendine bakarak değil, başkalarının gözünde de tanımaya başlıyor. Ve en sonunda, ölümüne yakın bir anda, günlüğüne şu cümleyi yazıyor:

“Happiness only real when shared” – “Mutluluk yalnızca paylaşıldığında gerçektir.”

Bu cümle, modern zamanların içe dönüş saplantısına atılmış en sade ama en keskin tokatlardan biridir. Çünkü mutluluk içimizde değil; bir sofrayı paylaşırken, bir yabancıyla iletişim kurarken, gökyüzüne birlikte bakarken oluşur. Yani dışarıda. Yani ilişkide. Yani hayatta.

Virginia Woolf, Kendine Ait Bir Oda’da şöyle der:

"Kendini anlatabilmen için önce bir başkasına bakmalısın."

Kendi sesimizi bulmak için bile bir yankıya ihtiyacımız var. Yalnızca kendi içimizde dolandığımızda o yankı oluşmaz. Yankı için bir dağ gerekir, bir duvar, bir yüz… Bir başkası gerekir.

Belki de asıl mesele, içimize dönmekle dışarıya açılmak arasında bir denge kurmak değil; o yalancı iç huzurun peşine düşmektense, hayatın kendisine açık kalabilmektir. Kendimizi “bulmak” değil, hayatla birlikte değişmek, dönüşmek, çözülmek ve yeniden kurulmak… Çünkü insan tamamlanacak bir yapı değil; devinim hâlinde bir metin gibidir. Ve o metni en çok dışarıdan gelen sözcükler zenginleştirir.

Aslında en temel soruyu hiç sormadık: Neden bu kadar içimize dönmeye çalışıyoruz? Belki de dışarıyla bağ kurmak, içe dönmekten daha fazla cesaret istiyor. Çünkü dışarısı, bizim kontrolümüzde değil. Başkaları var orada. Tesadüfler var. Hayal kırıklığı, reddedilme, belirsizlik var. İçeri dönmek ise steril bir alan. Güvenli, sessiz, tanıdık. Ama aynı zamanda durağan ve yankısız. O yüzden belki de insanın asıl sorunu kaybolmak değil; sadece kendini dinlemeye alışıp, başkalarının sesine sağır kalmak.

Oysa felsefenin kadim sorusu olan “Ben kimim?” sorusu bile, aslında “Başkalarının dünyasında kendimi nasıl görüyorum?” sorusuyla tamamlanır. Varlık, yalnızca bilinçte değil, ilişki içindedir. Bir dostun yüzündeki tebessümde, bir yabancının bakışındaki tanıdıklıkta, bir cümlede yankılanan anlamda… 

Unutmamak gerekir ki içimiz, dışımızla tamamlanır.

Notlar

 Bu ara hep bir ağıt gibi yaşıyorum dedim kendi kendime. Neşenin ya da umudun yokluğu, gürültülü bir kayıp gibi değil; daha çok sessiz bir sızı, hayatın kulak verince duyulan ince uğultusu. Sanki günler, omuzlarımdan kayıp yere düşen solgun bir atkı gibi; kimse fark etmiyor ama ben hissediyorum. İnsan böyle zamanlarda kendine bile yabancılaşıyor. Kendi adını fısıldasan, boş bir odada yankılanır da bir an kime seslendiğini anlamazsın.

Bazen pencereden dışarı bakıyorum. Karşı apartmanın balkonunda bir saksı çiçeği kurumuş, kimse farkında değil. Gökyüzü, bir camın arkasında bekleyen ışık gibi; ağlamıyor ama gülmüyor da. Tam olarak bu: hayatın donuk, sessiz bir ağıt halinde üstüme kapanışı. Ve garip olan, insan bu sessizliği bazen seviyor. Çünkü ağıt, umudun eksikliğinin sesi değil sadece; aynı zamanda bir hatırlatma, bir özleyiş. İçimde hâlâ bir yerlerde umut taşıyabilmenin özlemi var.

Geçen gün, tesadüfen yeniden izledim Krzysztof Kieślowski’nin Three Colors: Blue filmini. Julie, büyük kaybının ardından Paris sokaklarında yürüyordu; ne bir konuşma, ne bir müzik… Sadece ıslak kaldırımlarda yankılanan ayak sesleri ve maviye gömülmüş bir şehir. O sahnede, insanın hayata sessiz bir ağıtla tutunuşunu gördüm. Filmdeki her boş sokak, sanki insanın içindeki boşluğun aynası. Umudun yokluğu orada bir karanlık değil, bir durgunluk.  Sanki hayat, sesini kaybetmiş ama hâlâ nefes alıyor gibi. Julie’nin sessiz yürüyüşüyle kendi hayatım arasında görünmez bir bağ kurdum; ikimiz de, kimseye söylemeden, içimizde bir ağıtı taşıyorduk.

Dışarıdan bakınca hiçbir şey olmamış gibi; hayat devam ediyor, insanlar marketten ekmek alıyor, tramvay duraktan geçiyor. Ama içeride, görünmeyen bir ağırlık var. Rüzgâr gibi; sessiz ama sürekli. Bazen düşünüyorum: Umut da belki böyle bir şeydi. Bir zamanlar içimde esen, beni yerimden kaldıran, kendiliğinden gelen bir esinti. Şimdi durulmuş, uzaklaşmış. Onu taşıyabilmeyi özlüyorum.

Yine de bu hâl, bana tamamen karanlık gelmiyor. Çünkü ağıt, ölü bir şeyin sessizliği değil; hatırlayan bir sessizlik. İçinde hâlâ bir yankı, bir çağrı var. İnsan, umut taşıyamadığında bile, bir gün tekrar taşıyabileceğine dair hafif bir sızı hissediyor. Belki de bu yüzden, ağıtın içinde yaşarken bile hayatı izlemekten vazgeçmiyorum. Balkonlardaki çiçeklere, sokağın köşesinde duran paslı bisiklete, akşamüstü gölgelerine bakıyorum. Çünkü biliyorum, umut bazen böyle sessizce geri döner; önce bir görüntüde, sonra bir kokuda, sonra farkına varmadan kendi içinde.